Monastiraki

Podróże metrem sprawiają wrażenie, że teleportuje się w centrum wydarzeń. Są jak pauza w czasie, po której wychodzę na powierzchnię, łapie oddech i dopiero zaczynają docierać do mnie bodźce zewnętrzne. Uderzenie gorąca, muzyka, gwar, jak nieprzerwana uliczna impreza. Monastiraki. Już od wyjścia z metra witają kolory: niebieskie stragany, zielone winogrona, żółte banany, pomarańcze, czerwone jabłka, brązowe kasztany, wszystko piękne i błyszczące jak zakazane owoce. Tłum ludzi porywa mnie prosi do tańca, od lewa do prawa, wypadam z niego gdzieś w pierwszą uliczkę.

Ogromne wrażenie robi na mnie biblioteka Hadriana z II w n.e. oraz meczet Tzistarakis (1759 r.), dziś pełniący funkcję muzeum ceramiki. Nie ma czasu na odpoczynek, trzeba iść, sprzedawcy zapraszają do swoich stoisk, nienachalnie, od niechcenia – już po sezonie, swoje w tym roku odrobili i sami już są zmęczeni turystami. Ściany sklepów wypełnione są po brzegi, adidasy patrzą na mnie z góry, koszulki zespołów wołają do swoich fanów, torebki ze skóry pamiętają kiedy jeszcze biegały po polu, słodycze kuszą, mydełka się kurzą, magnesy próbują przyciągnąć uwagę. Z jednej uliczki do drugiej, z drugiej do trzeciej, zawróć, uśmiechnij się, uprzejmie odmów, kiwnij głową, szybciej, tłum napiera, tłum ustępuje, znikąd samochód, skuter, wariactwo. Im dalej brniesz tym więcej ludzi, tłok, patrzysz w górę, wystawne budynki, czarne elewacje, elegancje, ściana szklana, wystawa, twarz szemrana, ktoś czy koc, czarny kot.

Nieopodal na Karaiskaki 17 (dzielnica Psyrri) znajduje się Little Kook, czyli najbardziej klimatyczna knajpka Aten, której dekoracje przeniosą nas do błogich czasów dzieciństwa. Na ulicy znajduje się kilka budynków należących do Kook’a, oraz podobnych, co nadaje całej ulicy bajkowy charakter. Dalej przy placu Iroon znajduje się kolejna „przystań” barów oraz restauracji tętniących życiem i zapraszających przechodniów.

Spacerem bezpośrednio z dzielnicy Monastiraki możemy dostać się ulicą Ermou (mekka dla wielbicieli butików) do Placu Syntagmy – czyli konstytucji, miejsca gdzie mieści się monumentalny budynek parlamentu. Waga budynku została podkreślona przez centralną oś do niego prowadzącą oraz plac po drugiej stronie drogi który stanowi akcent w przestrzeni. Sam budynek widoczny jest już z daleka, dzięki usytuowaniu go na wzniesieniu oraz odpowiedniej iluminacji. Cała okolica stanowi świetne miejsce na popołudniowy oraz wieczorny spacer, każdego dnia i o różnych porach odkrywa się go zupełnie na nowo.

Centrum Kultury Fundacji Stavrosa Niarchosa

Ateny – miasto, które nienawidzi pieszych. Kolejny raz przekonałam się o tym wysiadając na przystanku Delta Falirou próbując dostać się do Centrum Fundacji Stavrosa Niarchosa. Budynek owszem był widoczny z przystanka, niestety po przejściu na drugą stronę drogi okazało się, że kompletnie nie ma tu drogi dla pieszych, która mogłaby do budynku prowadzić. Po szybkim zerknięciu na mapę – 25 min drogi pieszej na około, by dostać się do miejsca, które jest naprzeciwko! Nie wiele myśląc (i ryzykując życie!) trzeba było pobiec na następny nadjeżdżający tramwaj i podjechać na kolejny przystanek – Tzitzifies. Tym razem bez przejścia dla pieszych, ale za to po drugiej stronie znalazł się chodnik mniej lub bardziej prowadzący do Stavrosa. Podążając za innymi ludźmi, a na rondzie trochę udając samochód, kolejna niespodzianka, znaleźliśmy się w garażu. Chyba to normalne, ponieważ z drzwi wychodzi wycieczka szkolna. Prosto z garażu trafiamy na dziedziniec przed wejściem do budynku, po prawej niekończąca się droga wzdłuż garażu i Stavrosa, po lewej to samo. No nic, przynajmniej widać wejście główne.

               Po tej porównywalnej z walką o życie drodze wnętrze budynku robi piorunujące wrażenie. Kompletnie jakbym znalazła się w innym świecie. Jest to tak czysto, jasno, płytki błyszczą, a drewno pachnie, wszystko jest przeszklone i otwarte. Po wyjściu z foyer, jestem oszołomiona. Otacza mnie nowoczesna architektura w czystej postaci, szklane ściany kurtynowe, piękno prostych brył, przeszklone windy, ogromne betonowe schody. Pierwszą myślą było to żeby koniecznie sprawdzić gdzie prowadzą, ale moją uwagę przykuło co innego.

Po wejściu do budynku obok schodów znalazłam się w raju. Biblioteka, najpiękniejsza jaką widziałam, książki uporządkowane na półkach od podłogi aż do sufitu, co najmniej 5 kondygnacji literatury. Gra światła, kolorowych okładek, drewnianych podestów, żółtych elementów dekoracyjnych oraz dopełnienie w postaci odbicia w podłodze potęguje wrażenie nierealności tego miejsca. Z biblioteki wchodzi się do przestrzeni pracy, coworkingu, również kilku-kondygnacyjnej. Ludzie przy komputerach w takiej jasnej przestrzeni sprawiają, że przypominają mi się popołudnia spędzane na poddaszu ul.Rajskiej. Czy to Ateny przyszłości, czy już takie są a ja do tej pory tego nie zauważałam?

Drugie skrzydło budynku zajmują sala koncertowa oraz konferencyjna. Budynek w całości oddany jest ludziom, dlatego też dziwi mnie tak utrudniony do niego dostęp od drogi głównej. Swoją formą przypomina trójkątną skarpę, obniżoną od strony osiedli i podniesioną w kierunku morza. Wiąże się to z pomysłem otwarcia widoku na morze, ponieważ okolica Pireusu była z nim od zawsze związana. Ukłonem w jego stronę jest również zbiornik wodny, który znajduje się naprzeciw agory – czyli dziedzińca. Całość budynku wykończona betonem robi dość monumentalne wrażenie z zewnątrz, jednak dzięki szerokim przeszkleniom w odpowiednich miejscach i lekkiemu przekryciu nie robi wrażenia bunkra. Ciekawy jest również sposób posadowienia budynku. Z uwagi na to, że Ateny są miastem narażonym na wstrząsy sejsmiczne konstrukcja została odizolowana od gruntu napierającego i posadowiona na specjalnych rolkach, dzięki którym budynek w razie trzęsienia pozostanie niezależny.

               Nadeszła pora na rekonesans co znajduje się na szczycie schodów o których wspomniałam. Pierwszym widokiem jest budynek znany ze zdjęć, ogromne słupy na których rozpostarty został cienki jak liść dach, a wszystko to otoczone zielenią, zielenią i zielenią. Na dachu Stavrosa znajduje się ogromny ogród, na którym rosną rośliny charakterystyczne dla terenów Attyki. W Atenach, w których na palcach można zliczyć powierzchnie zielone taki widok to jest na wagę złota. Ogród z centralnie wytyczonymi osiami chodników, kilkoma zagajnikami, labiryntem, a nawet boiskami stanowi miejsce, w którym można by spędzić cały dzień. Zwiedzając park mijamy pary szepczące w zagajnikach, a wraz z nimi szum suchych traw, dzieci bawiące się w ganianego, a nad nimi motyle robiące dokładnie to samo, starszych którzy dostojnie przysiedli i odpoczywają w alejkach, jak zakwitłe kwiaty tego ogrodu.

Dopełnienie wszystkiego stanowi taras pod dachem, widok z niego roztacza się na całe wybrzeże, port jachtowy oraz cypel. Bryza morska głaszcze tu twarz, a widok zapiera dech. Zdecydowanie jest to jedno z piękniejszych miejsc w mieście. Dziękujemy panie Piano.

Miasteczko Olimpijskie

Gorące powietrze w zielonej linii metra. Dobra wiadomość, jeśli jedziesz od centrum to najgorszy tłok jest już za Tobą.

„επόμενο σταθμό: Irini” [epomino statmos: Irini]

Przystanek jest w kolorze morskiej zieleni i brudnego różu, przy ogrodzeniu rosną palemki, a tuż za nimi widzisz już to po co przyjechałeś – monumentalną konstrukcję wejścia oraz Velodrom.

Architektura, sztuka, linie, tworzące bryły w przestrzeni, zjawisko, które powoduje ukłucie w sercu, lekkie zatrzymanie oddechu, niemal niezauważalne. Czy to sen?  

Po wyjściu z metra wita konstrukcja przypominającą daszek od czapki, a nad nią ogromne żebra i mniejsze przęsła, jak wielki szkielet, który mógłby mieć mięśnie, napiąć je i odejść jak gdyby nigdy nic. Przechodzimy przez jego wnętrze, niby ażurowe a jednak tworzące ogromny, monumentalny korytarz.

Santiago Calatrava. Architekt, który perfekcyjnie potrafi wyeksponować swoje dzieła. Imponujące, biomorficzne konstrukcje odbijające się w tafli płytkiej wody sprawiają jeszcze bardziej nierealne wrażenie. Które budynki są prawdziwe? Te w powietrzu czy te odbite? Może dopiero odbicie mówi prawdę o realnym świecie i bez odbicia nie ma bytu?

Ważki nad wodą odwracają uwagę, patrzysz lewo, widzisz ogromne skrzydło. Kolejny owad? Velodrom. Największe wrażenie robi kiedy patrzysz na niego frontalnie, postaraj się i odnajdź idealny środek symetrii tego budynku. Oswój go. Symetria napełnia spokojem. Porządek w chaosie tego miasta to coś nowego. Trzeba iść, to nie koniec wycieczki.

Kolejne konstrukcje nawarstwiają się jedna nad drugą, góra miesza się z dołem, żebro z dźwigarem, dach ze ścianą, wnętrze z zewnętrzem.

Baseny na zewnątrz są najprężniej działającym elementem obiektu. Dwa baseny ćwiczeniowe po lewej i główny po prawej, to tu Otylia Jędrzejczak w 2004 roku zdobyła złoto. Wiwatujące tłumy, krzyki, głos komentatora w głośnikach, zgiełk i podniecenie, też to słyszysz?

Chwila zagubienia, odnalezienie ścieżki, trakty w górze i na dole, budynek jak kościół bez witraży – świątynia Sportu.

Na końcu wycieczki kolejna imponująca konstrukcja. Stadion Olimpijski z 1982 roku, przebudowany w latach 2002-2004 również przez Calatravę. Ciężko jest objąć dach jednym spojrzeniem. Przy odpowiedniej odległości masz szansę zobaczyć wszystko – miejsce na Znicz Olimpijski oraz podwieszoną konstrukcję przekrycia, z daleka jednak nie czuć tego co z bliska, czyli ogromu elementów wsporczych.

Krążą miejskie legendy na temat tego, że Miasteczko stoi opuszczone, zdewastowane i nie można na nie wejść. To nieprawda. Na chwilę obecną, użytkowane są niemal wszystkie obiekty, baseny, bieżnie, a zwłaszcza Stadion, na którym normalnie rozgrywają się mecze.

Niewiele przewodników wspomina o tym miejscu. Niesłusznie. Nie można też zobaczyć go z żadnego punktu widokowego, ponieważ całość od strony miasta zasłania góra z Teatrem Attikou Alsous. Tym gorzej dla reklamy naprawdę imponującego kompleksu kryjącego historię wielkiego wydarzenia. Olimpiada w 2004 roku, była powrotem tego wydarzenia po ponad 100 latach od pierwszej nowożytnej Olimpiady (1986), znamienite jest w tym przypadku hasło przewodnie „Welcome Home”. Projekt kompleksu został opracowany przez światowej sławy architekta, który stworzył naprawdę magiczną przestrzeń. Dlatego dziwię się władzom Aten, które nie promują tak niesamowitego miejsca. Tymczasem jest ono o wiele bardziej warte odwiedzenia, niż niektóre muzea, stanowi piękne tło do fotografii oraz skłania do refleksji na temat architektury, sztuki, konstrukcji, tego jak przeciwdziałają w spektakularny sposób zasadom grawitacji.

Polytechneio

Grecka szkoła architektury – cała prawda o Polytechneio.

Wyjazd w ramach wymiany międzyuczelnianej ma wiele zalet, jedną z nich jest możliwość zobaczenia danego kraju od „podszewki”, bez upiększeń dla turystów. Prawdziwa jakość kraju to ta jaką żyją jego mieszkańcy, a nie to co jest pokazane w hotelach, folderach czy na instagramie. Podczas dłuższego pobytu w jakimś miejscu można dostrzec dużo więcej. Żyje się codziennością zupełnie inną niż dotychczas, zostaje się wystrzelonym daleko ze swojej strefy komfortu – na własne życzenie. Jako studentki moją codziennością była głównie uczelnia. Jak wyglądała ateńska Polytechneio i czy się różniła od krakowskiej Politechniki? O tym poniżej.

1. Przedmioty do wyboru.

Program na greckiej uczelni architektury, jest na tyle elastyczny, że uczeń sam wybiera przedmioty, które go interesują, nie musi zaliczać wszystkich. Skutkuje to mniejszymi grupami dydaktycznymi oraz mniejszą frustracją ze strony studentów, że są do czegoś zmuszani. Umiejętności są nadal wielostronne, ponieważ przedmioty kształcące podobne sektory są w tych samych godzinach, ale nadal można wybrać ten jeden najbardziej nas interesujący.

2. Mniej zajęć.

W Polsce aby zaliczyć dany semestr trzeba zdać przedmioty o sumarycznej wadze 30 ECTS-ów. To powszechny system w Unii Europejskiej, jednak Grecy go nie stosują. Mają przez to więcej czasu na swoje hobby, rozwijanie zainteresowań lub dopracowywanie projektów.

3. Warsztaty.

Mowa tu o specjalnie spisanych na straty pomieszczeniach do malowania, konstruowania modeli, itp. Świetne miejsce do pracy, bez naruszania przestrzeni swojego mieszkania czy domu, w których często brak miejsca na tak inwazyjne praktyki. Obecność innych studentów robiących podobne rzeczy jest też motywująca i uczy nowych technik.

4. Świadomość wartości własnego zdania.

Dyskusje na temat własnych projektów z prowadzącym to demokracja ateńska w czystym wydaniu. Ciężko było się przestawić na taki system pracy mając wpojone, że profesor wie najlepiej i najbezpieczniej jest z nim po prostu nie polemizować. Na dłuższą metę poprawiało to świadomość swoich decyzji projektowych, przygotowało do obrony projektu oraz pomagało rozwinąć zdolności mówienia po angielsku.

5. Zajęcia z uczniami z zagranicy.

Skoro już wspomniałam o mówieniu po angielsku to muszę powiedzieć, że byłam pozytywnie zaskoczona jak dobrze drugim językiem posługują się Ateńczycy. Pomocne jest wykorzystywanie studentów, którzy przyjeżdżają na wymiany zagraniczne. Nie tylko uczęszczają z miejscowymi na zajęcia, ale nawet robią wspólne projekty. To prosty sposób, by poznać nowych ludzi i ich kulturę podczas regularnych zajęć na uczelni. Taki kurs językowy za darmo. Oczywiście do Krakowa też przyjeżdżają studenci na wymiany, jednak mam wrażenie, że są izolowani, mają zajęcia kiedy indziej, w innym języku. W Atenach udawało się profesorom mniej lub bardziej prowadzić zajęcia po grecku od czasu do czasu wtrącić zdanie po angielsku i liczyć, że resztę przetłumaczą studenci lub każdy dopyta osobiście.

6. Stołówka dla uczniów.

W teorii dla biedniejszych, w praktyce dla 90% studentów całkowicie za darmo, dla innych za 3€. Jedzenie typowo stołówkowe lepsze lub gorsze, jednak ciepły posiłek między zajęciami to coś na co w Polsce nie ma czasem czasu, a niejednokrotnie nawet i pieniędzy. Poza tym co bardziej integruje ludzi niż wspólne jedzenie i możliwość ponarzekania na nie?

7. System oceniania od 1-10

Moment w którym dostanie 6, znaczy coś zupełnie innego niż u nas. W Polsce oceny od 2-5 mają jeszcze stopnie co pół więc w praktyce jest ich 7. Większa ilość ocen pomaga w dobrze adekwatnej noty do osiągnięć danego studenta.

I kiedy wydawać by się mogło, że studentom greckim jest całkiem dobrze, a powyższe rozwiązania należałoby wdrożyć w Polsce i wymiernie poprawiłoby to jakość uczelni okazuje się, że nie wszyscy w Atenach są z takiej sytuacji zadowoleni.

Uczelnia Polytechneio, uznawana jest w niektórych środowiskach za siedzibę anarchistów. Jeśli miałabym stwierdzić czy budynek szkoły jest bezpieczny, byłaby to odpowiedź twierdząca, jest zniszczony – temu nie da się zaprzeczyć, pokryty graffiti, często wyrażającym poglądy polityczne lub upamiętniającym poszczególne osoby. Cieniem na działalności uczelni są powtarzające się od kilkudziesięciu lat marsze upamiętniające strajk studentów z 14-17 listopada 1973. Przed uczelnią znajduje się tablica pamiątkowa oraz pomnik – drzwi staranowane przez wojsko wkraczające na uczelnie. Drugą taką datą jest rocznica zamieszek w dzielnicy Exarcheia, których bezpośrednią przyczyną było zabójstwo 15-latka Aleksandrosa Grigoropulosa 6 grudnia 2008 roku. Co roku te dni to dla uczniów i personelu czas wyjęty z kalendarza, na wydziale architektury Polytechneio nikt nie wie czego się spodziewać. Nasuwa się pytanie, jak długo można żyć wydarzeniami, które zdarzyły się tyle lat temu i co naprawdę demonstrujący chcą osiągnąć.

Ateny do wyjazdu były dla mnie miejscem, o którym uczyłam się od podstawówki, kolebką cywilizacji europejskiej, ojczyzną demokracji, teatru, igrzysk olimpijskich, architektury antycznej, ideału człowieka – wykształconego i wysportowanego. Co pozostało z tych dawnych lat świetności? Na pewno duma. Świadczą o tym chociażby styczniowe protesty przeciw nazwie Macedonii. Wiele zabytków również jest pamiątkami po dawnych czasach, a reszta? Ateny są mitologiczną puszką Pandory, z mieszanką kultur, imigrantów, anarchistów, zwykłych ludzi, doprawioną niestabilną sytuacją gospodarczą. Kto i kiedy postanowi ją otworzyć? Zobaczymy.